Sandra

Is de psychische stoornis van je ouder erfelijk?

Als KOPP-kind is het niet gek als je je afvraagt of de psychische stoornis van je ouder erfelijk is. Een vriendin vroeg mij laatst in hoeverre ik denk dat mijn psychische klachten een gevolg zijn van wat heb ik meegemaakt in mijn jeugd. Of, denk ik dat – en ben ik misschien ook bang – dat het met genetische overdraagbaarheid te maken heeft. De vraag die ze eigenlijk stelde was dus, in hoeverre denk je dat jouw psychische klachten zijn ontstaan vanwege genetische aanleg of omgevingsvloeden? Omdat ik psychologie heb gestudeerd kreeg ik tijdens mijn studie ook wel eens met dit vraagstuk te maken. Juist daarom vind ik het ook zo leuk om hierover te schrijven. Niet alleen om over erfelijkheid bij psychische klachten te vertellen maar ook om mijn eigen situatie hierbij te betrekken. Hoe denk ik over mogelijke erfelijkheid van de psychische problemen van mijn ouders?

Het ‘nature-nurture-debat’

Je afvragen of juist genetische invloeden of de omgeving effect heeft op wie we zijn is een onderwerp dat in de psychologie het ‘nature-nurture-debat’ wordt genoemd. Je kunt dit ook wel vertalen naar ‘aangeboren’ of ‘aangeleerd’. ‘Nature’ staat voor alle eigenschappen van het individu die bepaald worden door aanleg: het genetisch materiaal dat je van beide ouders hebt meegekregen. ‘Nurture’ omvat alle eigenschappen van het individu die bepaald worden door opvoeding: de invloed van andere mensen op jou maar ook levensgebeurtenissen.

Onderzoek naar de invloed van genen en omgeving

Het is lastig om aan te tonen in hoeverre eigenschappen erfelijk zijn of komen door opvoeding. Een manier waarop dit wordt onderzocht is aan de hand van tweelingen-studies. Neem bijvoorbeeld een identieke tweeling. Zij delen natuurlijke hetzelfde genetische materiaal. Stel dat zij worden geadopteerd na hun geboorte en opgroeien in twee verschillende omgevingen. Zij delen dus hun genen maar niet hun omgeving. Uit dit soort onderzoeken blijkt vaak dat deze tweelingen bijvoorbeeld dezelfde eigenschappen, talenten en hobby’s hebben. Wanneer zij juist op een bepaalde eigenschappen van elkaar verschillen is dat te verklaren vanuit hun verschillende omgeving. Door dit onderzoeken hebben we nu een duidelijker beeld van de rol van genen en omgeving op het ontwikkelen van eigenschappen bij de mens. Vroeger dacht men namelijk dat het genen óf omgeving die ervoor zorgde hoe wij ons vormde als mens. Nu weten we dat dat niet het geval is.

Paardenbloem- en orchideekinderen

Wellicht heb je hier nog nooit van gehoord; paardenbloem- en orchideekinderen en dat snap ik helemaal! Ik kan me herinneren dat het eens ter sprake kwam in een college van het vak ‘preventie’ tijdens mijn master. Het is eigenlijk een voorbeeld om twee type kinderen te onderscheiden. Sommige kinderen zijn namelijk veel gevoeliger voor de situatie thuis en kunnen hun leven lang rondlopen met de gevolgen van hun jeugd. Deze eerste groep worden ook wel orchideekinderen genoemd. Ze zijn over het algemeen veel ontvankelijker voor wat er in de omgeving gebeurt. Paardenbloemkinderen zijn daarentegen veel veerkrachtiger, groeien zonder al te veel problemen ondanks dat de situatie daar misschien niet ideaal voor is. Paardenbloemen in real life kunnen ook overal doorheen groeien, zelfs als ze te weinig voeding krijgen. Orchideeën daarentegen zijn kwetsbare bloemen die goed verzorgd moeten worden willen ze mooi gaan bloeien.

De invloed van opgroeien met een psychisch zieke ouder

Aan de hand van dit voorbeeld wil ik je eigenlijk duidelijk maken dat de invloed van omgeving een verschillende impact op kinderen kan hebben. Om nog even de KOPP-context erbij te betrekken, de impact van bijv. een suïcidale moeder of een depressieve vader zorgt bij het ene KOPP-kind misschien niet voor veel ‘schade’. Terwijl dit bij een ander KOPP-kind juist wel het geval kan zijn. Wat betreft mezelf ben ik er niet zo zeker van of ik een paardenbloemkind of orchideekind ben. De veerkrachtigheid van een paardenbloem herken ik wel bij mezelf en dit hoeft ook weer niet te betekenen dat je volledig zonder problemen opgroeit. Want ja er zijn wel wel wat dingetjes waar ik tegenaanloop maar verder doe ik het best goed. Ja, ik ga voor de paardenbloem. Heb jij wel er eens over nagedacht of je een orchideekind of paardenbloem bent?

Verschillende stoornissen en erfelijkheid

Nu weer even terug naar de vraag of de psychische stoornis van je ouder erfelijk is. In welke mate erfelijke aanleg een rol hierbij speelt, wordt o.a. bepaald door het type stoornis van de ouder en de leeftijd van het kind. Zo schatten onderzoekers in dat erfelijkheid een grotere rol speelt in het ontwikkelen van bijvoorbeeld ADHD en agressief gedrag, dan bij angststoornissen en depressie. De getallen die hierbij worden gegeven zijn niet eenduidig en verschillen per onderzoek. Hieruit blijkt dat het dus lastig is om aan te geven in hoeverre erfelijkheid precies een rol speelt bij een specifieke stoornis.

De optelsom van genen en omgeving

De conclusie van het verhaal is dat erfelijkheid alleen nooit voor het ontstaan van een stoornis kan zorgen. Het is dus altijd een optelsom van genetische en omgevingsinvloeden. Sommige KOPP-kinderen zijn vanwege hun genen al kwetsbaarder dan anderen. Wanneer er dan in hun omgeving een nare gebeurtenis voorkomt (bijv. een scheiding van ouders, of seksueel misbruik) hebben zij een grotere kans dat hun psychische klachten tot uiting komen dan mensen die die genetische kwetsbaarheid niet hebben.

Hoe denk ik over erfelijkheid in mijn situatie?

Maar hoe denk ik hier nu over? Ik zeg wel eens voor de grap dat ik de meest slechte combinatie van genen heb meegekregen als KOPP-kind. In die zin dat mijn moeder verschillende stoornissen waaronder borderline heeft en mijn vader depressief en angstig was. Hierdoor heb ik in ieder geval een bepaalde gevoeligheid ontwikkeld. Daardoor zullen psychische problemen sneller naar voren treden bij negatieve gebeurtenissen in mijn omgeving / opvoeding. Deze negatieve gebeurtenissen zijn, zoals in andere blogs te lezen is, ook zeker voorgekomen in mijn jeugd. Toch ging ik tot mijn 18e nog vrij ‘steady’ door het leven. Vriendinnen zeiden dan ook wel eens: “Goh, ik snap echt niet dat jij bent wie je bent ondanks alles wat je hebt meegemaakt”. Grotendeels was ik het wel met ze eens maar toch ergens wist ik dat de klap voor mij nog zou komen. Ik kon me niet voorstellen dat ik florerend door het leven zou gaan door de combi van genen en wat ik had meegemaakt. Afgezien van specifieke angstklachten toen ik jong was (lees: https://metzonderouders.nl/mijn-sociale-angstklachten-tijdens-jeugd/) had ik nog niet zoveel last van klachten. Rond mijn 20ste kreeg ik juist meer met angst en depressieve klachten te maken.

Erfelijkheid en kinderwens

Iets anders waar ik me wel eens zorgen over maak is dat ik een kinderwens heb en daardoor dus mijn genen ook weer ga doorgeven. Ik ben er wel bewust van dat ik als KOPP-kind een bepaalde kwetsbaarheid kan doorgeven aan mijn toekomstige kroost. In periodes dat het wat slechter ging had ik nog wel eens de overtuiging dat ik daarom misschien maar geen kinderen moest krijgen. Echter zie ik het nu niet meer als een issue. Wel vind ik het daardoor misschien belangrijk om met iemand kinderen te krijgen die wel psychisch stabiel is zodat er in ieder geval ‘evenwicht’ is. In the end weten jij en ik nu dat psychische klachten nooit alleen genetisch bepaald zijn en dat de de omgeving hier ook een aanzienlijke rol in kan spelen. Wat dat betreft, weet ik dat ik een leuke mama kan zijn dus maak ik me geen zorgen!

Wil je meer informatie over erfelijkheid en psychische stoornissen kijk dan even bij het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie: https://www.kenniscentrum-kjp.nl/ouders-jongeren/dossiers/erfelijkheid/.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *